Geschiedenis 

28 januari 1997 / De Gezondheidsraad over stralingsrisico's

Steeds meer worden mensen blootgesteld aan elektromagnetische velden in het radio-frequente gebied. Voorbeelden van bronnen zijn radio- en televisiezenders, draagbare telefoons en radarinstallaties. Onder bepaalde omstandigheden kan een dergelijke blootstelling negatieve gevolgen voor de gezondheid hebben. Het in acht nemen van blootstellingslimieten zorgt ervoor dat de kans daarop klein is. In dit advies beveelt een commissie van de Gezondheidsraad limieten aan voor blootstelling onder verschillende omstandigheden. Het is een actualisering van een advies van de Gezondheidsraad uit 1975 over dit onderwerp.

De aanbevelingen van de commissie zijn voor frequenties hoger dan 10 MHz gebaseerd op thermische effecten. Er zijn in de literatuur ook niet-thermische effecten gerapporteerd, zoals directe schade aan het erfelijk materiaal. De commissie geeft echter aan dat de resultaten van deze onderzoeken niet voldoende betrouwbaar zijn om daarop blootstellingslimieten te kunnen baseren. Er vindt thans nader onderzoek plaats naar deze effecten en hun betekenis voor de gezondheid. Mochten de resultaten van dat onderzoek daartoe aanleiding geven, dan zal de Gezondheidsraad zijn huidige aanbevelingen opnieuw in overweging nemen.

29 juni 2000 / De Gezondheidsraad over GSM-basisstations

De commissie handhaaft de op thermische effecten gebaseerde blootstellingslimieten zoals voorgesteld in het in 1997 uitgebrachte advies Radiofrequente elektromagnetische velden (300 Hz – 300 GHz). Niet-thermische effecten bieden geen wetenschappelijke basis voor het vaststellen van blootstellingslimieten. De bewindslieden vragen echter of er aanleiding is om door middel van toepassing van het voorzorgsbeginsel de blootstellingslimieten op een lager niveau vast te stellen dan de waarden die op grond van thermische effecten zijn voorgesteld. De commissie heeft deze vraag pragmatisch benaderd door te onderzoeken of er voor niet-thermische effecten een redelijk vermoeden is van een gezondheidsrisico. Zij vindt dat dit voor geen van de drie in het advies behandelde categorieën niet-thermische effecten – biologische effecten, carcinogenese en aspecifieke klachten – het geval is. Het antwoord op de vraag van de bewindslieden is daarom negatief.

4 februari 2003 / Gezondheidseffecten van blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische velden: Aanbevelingen voor onderzoek

Het Gezondheidsraadadvies over de gezondheidseffecten van blootstelling aan radiogolven is er gekomen op verzoek van de regering. Maatschappelijke onrust over de ‘straling’ van mobiele telefoonsystemen leidde bij de behandeling van de nota Nationaal Antennebeleid tot een motie van de Tweede Kamer. De regering vroeg vervolgens aan de Gezondheidsraad welk type wetenschappelijk onderzoek in Nederland opheldering zou kunnen brengen over de gevolgen van de straling van de telefoonsystemen voor de gezondheid.

In het vandaag verschenen advies herhaalt de Gezondheidsraad zijn eerdere voorstel om wetenschappelijk onderzoek te laten doen naar klachten, zoals hoofdpijn en slapeloosheid, die mensen toeschrijven aan blootstelling aan radiogolven. Ook zou onderzocht moeten worden of bij een voortdurende blootstelling aan elektromagnetische velden er op de lange termijn ziekten kunnen ontstaan. Dit onderzoek dient zo opgezet te worden, dat kan worden achterhaald onder welke omstandigheden klachten ontstaan. Daarnaast is het van belang om na te gaan of bepaalde mensen gevoeliger zijn dan anderen.

De commissie pleit voor onderzoek onder gebruikers van mobiele telefoons en omwonenden van radio- en televisiezenders. Daarbij zou aan het licht moeten komen of er verband is tussen blootstelling aan radiogolven en een verscheidenheid aan gezondheidseffecten, waaronder kanker. De commissie betwijfelt of het zinvol is onderzoek te verrichten naar het voorkomen van ziekten bij omwonenden van GSMbasisstations. Deze mensen worden namelijk slechts aan zeer lage veldsterktes blootgesteld, waardoor effecten niet aantoonbaar zullen zijn.

15 januari 2004 / Elektromagnetische velden: Jaarbericht 2003

Recent onderzoek geeft geen nieuwe aanwijzingen dat mobiele telefoons gezondheidsschade kunnen veroorzaken. Ook is niet aangetoond dat het nieuwe communicatiesysteem C2000, gebruikt door hulpdiensten, gevaar voor de gezondheid oplevert. Eerdere gegevens over een mogelijke relatie tussen blootstelling aan velden afkomstig van hoogspanningslijnen werden bevestigd. Dit concludeert de Gezondheidsraad in zijn Jaarbericht 2003 over elektromagnetische velden. In het jaarbericht wordt nieuw onderzoek beoordeeld op wetenschappelijke waarde. In de verslagperiode blijkt veel onderzoek waarin geclaimd wordt dat blootstelling tot schade leidt niet deugdelijk te zijn uitgevoerd.

30 mei 2006 / Voorstellen voor onderzoek naar effecten van elektromagnetische velden (0 Hz - 300 GHz) op de gezondheid

Is blootstelling aan elektromagnetische velden ongezond? Het is een vraag die geregeld leidt tot maatschappelijke ongerustheid. Op dit moment kan de wetenschap nog onvoldoende aangeven of er nu wel of niet sprake is van gezondheidseffecten van elektromagnetische velden. Daarom wil de staatssecretaris van VROM op korte termijn een onderzoeksprogramma starten. Op zijn verzoek publiceert de Gezondheidsraad vandaag een advies met daarin voorstellen voor onderzoek op verschillende terreinen: epidemiologie, sociale wetenschappen, experimenteel onderzoek, metingen en modelberekeningen. De beoogde kennis moet bijdragen aan een evenwichtige meningsvorming over eventuele gezondheidseffecten van elektromagnetische velden.

15 november 2007 / Elektromagnetische velden en gezondheid

Blootstelling aan de elektromagnetische velden veroorzaakt door mobiele telefoons en antennes staat nog steeds in de belangstelling. Voortdurend verschijnen nieuwe wetenschappelijke publicaties over dit onderwerp. De minister van VROM heeft de Gezondheidsraad verzocht om, vooruitlopend op een uitgebreidere analyse, een beknopte eerste reactie te geven op drie wetenschappelijke publicaties die in het maatschappelijke debat vaak naar voren komen en om aan te geven of naar verwachting de resultaten van deze onderzoeken aanleiding zullen geven om eerdere conclusies met betrekking tot de mogelijke gezondheidseffecten van mobiele telefonie bij te stellen. In een briefadvies aan de minister van VROM geeft de vice-voorzitter van de raad het antwoord dat de commissie Elektromagnetische velden op deze vragen heeft geformuleerd.

Samenvattend komt de commissie, op basis van een eerste beknopte analyse van de genoemde vier artikelen in combinatie met de reeds eerder door de commissie besproken literatuur, tot de voorlopige conclusie dat de resultaten van de vier onderzoeken geen aanleiding geven om haar standpunten te herzien. De commissie handhaaft haar conclusie dat tot nu toe geen oorzakelijk verband tussen gezondheidsproblemen en blootstelling aan de elektromagnetische velden afkomstig van mobiele telefoons of basisstations voor mobiele telefonie is aangetoond. Wel vindt de commissie dat nader wetenschappelijk onderzoek naar dergelijke verbanden nog steeds gerechtvaardigd is. Zij heeft in 2006 dat onderzoek ook aanbevolen voor het onderzoeksprogramma Elektromagnetische velden en gezondheid dat mede door uw ministerie wordt gefinancierd.

9 juni 2010 / Langetermijneffecten van radiofrequente elektromagnetische velden. Beoordeling onderzoek D. Adang

Eind 2008 kreeg een Belgisch proefschrift nogal wat aandacht in de media, omdat het zou aantonen dat langdurige blootstelling aan GSM- of radarstraling de levensduur van ratten zou verkorten. En natuurlijk werd er gespeculeerd dat dit dan ook wel voor de mens zou gelden. De Tweede Kamer stelde zelfs vragen hierover aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Deze vroeg daarom de Gezondheidsraad om een oordeel over het proefschrift. De Commissie Elektromagnetische velden van de raad heeft het proefschrift en de wetenschappelijke publicatie die intussen over het onderzoek was verschenen, nauwkeurig bestudeerd en aan de minister hierover gerapporteerd.

De commissie Elektromagnetische velden van de raad heeft het proefschrift, en een intussen verschenen wetenschappelijke publicatie over het onderzoek, nauwgezet bestudeerd. Adang concludeert dat er effecten zijn van langdurige blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische velden op het bloedbeeld en op de overleving. De commissie constateert dat, als gevolg van diverse onvolkomenheden in de uitvoering van het onderzoek en in de statistische analyse van de gegevens, deze conclusies wetenschappelijk niet houdbaar zijn. In eerdere adviezen kwam de commissie op grond van de stand van wetenschap tot de slotsom dat er geen oorzakelijk verband is aangetoond tussen gezondheidsproblemen en blootstelling aan de elektromagnetische velden afkomstig van mobiele telefoons of basisstations voor mobiele telefonie. Het onderzoek van Adang geeft haar geen reden deze conclusie te herzien.

18 oktober 2011 / Invloed van radiofrequente telecommunicatiesignalen op kinderhersenen

Er is geen bewijs gevonden dat blootstelling aan elektromagnetische velden van mobiele telefoons, antennes voor mobiele telefonie of Wifi-voorzieningen nadelige effecten heeft op de ontwikkeling van de hersenen van kinderen. Dat stelt de Gezondheidsraad op basis van een analyse van het beschikbare wetenschappelijk onderzoek op dit gebied.

1 juni 2016 / Mobile phones and cancer: Part 3. Update and overall conclusions from epidemiological and animal studies

Met de snelle toename van mobiele telecommunicatie en draadloos internet groeit ook de bezorgdheid. Heeft de blootstelling aan radiofrequente elektromagnetische velden gezondheidseffecten? De Gezondheidsraad brengt hierover geregeld advies uit. In het advies dat vandaag uitkomt constateert de raad: er is geen verband bewezen tussen langdurig en frequent gebruik van een mobiele telefoon en een verhoogd risico op tumoren in de hersenen of het hoofd-hals gebied. Helemaal uitsluiten kan men zo’n verband echter ook niet. De raad beveelt daarom aan de blootstelling zo laag als redelijkerwijs mogelijk is te houden en de effecten te blijven onderzoeken.

2 september 2020 / 5G en gezondheid

5G heeft een grotere capaciteit en biedt snellere gegevensoverdracht dan eerdere generaties mobiele telecommunicatie. Maar in de samenleving zijn ook zorgen over de mogelijke invloed van 5G op de gezondheid. Daarom heeft de Tweede Kamer de Gezondheidsraad om advies gevraagd. De raad kan geen antwoord geven op de vraag of blootstelling aan 5G-frequenties daadwerkelijk gezondheidsrisico’s oplevert. Dat komt doordat niet bekend is bij welke mate van blootstelling effecten kunnen optreden en ook niet hoe hoog de blootstelling van mensen zal zijn na ingebruikname van de 5G-systemen. De raad is daarom nagegaan of er aanwijzingen zijn dat elektromagnetische velden met de beoogde 5G-frequenties de potentie hebben om de gezondheid te schaden.

De commissie adviseert de frequentieband van 26 GHz niet voor 5G in gebruik te nemen, zolang mogelijke gezondheidsrisico’s niet zijn onderzocht.

25 augustus 2022 / 'Radiofrequente straling is niet het nieuwe asbest'

Interview met prof. dr. ir. Hans Kromhout, Universiteit Utrecht, en dr. Eric van Rongen, wetenschappelijk secretaris Gezondheidsraad

In 2022 adviseert de Gezondheidsraad dertig jaar over elektromagnetische velden en gezondheid. Wat waren de belangrijkste onderwerpen? En wat speelt er nu? Een toenemende behoefte aan hoogspanningslijnen, van 3G via 4G, 5G naar 6G en steeds sterkere MRI-scanners roepen vragen op. Een gesprek met scheidend commissievoorzitter prof. dr. ir. Hans Kromhout, hoogleraar Epidemiologie van Gezondheidseffecten van Elektromagnetische Velden (Universiteit Utrecht) en wetenschappelijk secretaris van de Gezondheidsraad dr. Eric van Rongen, tot zijn pensioen verbonden aan de vaste Commissie Elektromagnetische velden (EMV). Kromhout: ‘Gezien de huidige ontwikkelingen is het verstandig om de blootstelling systematisch te monitoren. Dat gebeurt nog te weinig.’

In 1997 bracht de Commissie EMV zijn eerste advies uit over radiofrequente velden, waarvan radio- en televisiezenders, mobiele telefoons en radarinstallaties de belangrijkste bronnen zijn. Toen in de jaren 90 in woonwijken masten en antennes verschenen, kwamen er vragen over de blootstellingsrisico’s. Mensen begonnen zich zorgen te maken. ‘Bij de ontwikkeling van 3G naar 4G, 5G en 6G wordt vaak gedacht: ‘hoe hoger het getal bij de letter G, hoe sterker de blootstelling’, aldus Kromhout. ‘Dat is niet terecht. Bij 3G was de stralingsintensiteit een factor honderd hoger dan bij 4G.’

Dat komt onder meer omdat mobiele telefoons veranderen: werkten oude modellen nog continu op maximaal vermogen, in de nieuwe zit een voorziening die ervoor zorgt dat de stralingssterkte alleen bij gebruik hoger is, en meteen daarna automatisch lager. Ook zijn er inmiddels antennes die heel gericht naar apparatuur kunnen stralen. Kromhout: ‘Dat kun je zien als een soort bestraal-me-niet aanpak: alleen degene die ervoor kiest zijn smartphone te gebruiken is blootgesteld; degene ernaast veel minder.’

Communicatietechnieken in het radiofrequente gebied nemen enorm toe, mensen gebruiken smartphones vrijwel doorlopend en steeds meer apparaten ‘praten’ met elkaar via internet. Maar leidt dat ook tot gezondheidsrisico’s? Op verzoek van de Tweede Kamer bracht de Gezondheidsraad in 2020 het advies 5G en gezondheid uit. ‘Veelvuldig gebruik van mobieltjes kent gezondheidsrisico’s als slecht slapen, verslavingsproblemen en ernstige verkeersongevallen’, zegt Kromhout, ‘maar de blootstelling aan radiofrequente straling is zover we nu weten geen reden om je zorgen te maken. Het is niet het nieuwe asbest, zoals sommige mensen denken.’

31 december 2022 / Belangenverklaringen Commissie Elektromagnetische Velden

De Commissie Elektromagnetische Velden (EMV) was een vaste commissie van de Gezondheidsraad, speciaal ingesteld om vragen te beantwoorden over de invloed van elektromagnetische velden en straling op de gezondheid. Daarnaast was het de taak van de commissie de wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van elektromagnetische velden nauwlettend te volgen en daarover periodiek te rapporteren. Hierbij werkte de raad samen met het Kennisplatform Elektromagnetische Velden. Sinds 2023 is de taak om de ontwikkelingen te volgen ondergebracht bij de vaste Commissie Signalering gezondheid en milieu.

Gedurende haar dertigjarig bestaan, van 1992 tot en met 2022, heeft de commissie meerdere adviezen opgesteld over mobiele telefonie en andere vormen van draadloze telecommunicatie, en toepassingen zoals hoogspanningslijnen, elektrische apparatuur en allerhande automatische toegangs- en controlesystemen. De adviezen zijn te vinden bij het onderwerp Straling.

Deze commissie behandelde meerdere onderwerpen. De samenstelling van de commissie kon daardoor per advies verschillen. Die samenstelling is telkens achterin het advies opgenomen. De belangenverklaringen op deze pagina zijn de versies die geldig waren bij de laatst verschenen adviezen in 2022.

2024 / Straling: update Gezondheidsraad

Vooral door de opmars van de mobiele telefonie en andere vormen van draadloze telecommunicatie staat de invloed van elektromagnetische velden en straling op de gezondheid erg in de belangstelling. Ook andere toepassingen – zoals hoogspanningslijnen, elektrische apparatuur en allerhande automatische toegang- en controlesystemen – roepen van tijd tot tijd vragen op.

De Gezondheidsraad volgt al enige tijd de wetenschappelijke ontwikkelingen op het gebied van elektromagnetische velden. Sinds 2023 wordt deze taak waargenomen door de vaste commissie Signalering gezondheid en milieu.

Gedurende dertig jaar, van 1992 tot en met 2022, was het een vaste activiteit middels de commissie Elektromagnetische velden om periodiek te rapporteren over de ontwikkelingen en adviesaanvragen te beantwoorden. In die periode zijn er meerdere adviezen verschenen - te vinden onder 'alle adviezen over straling'.

2025 / De Gezondheidsraad volgt de wetenschappelijke ontwikkelingen wat betreft gezondheid en leefomgeving en brengt daarover op eigen initiatief adviezen uit.

Het milieu vormt de leefomgeving van de mens en die heeft een belangrijke invloed op de gezondheid. Hierbij kan gedacht worden aan gezondheidsschade door blootstelling aan luchtvervuiling, trillingen, geluid, straling of chemische stoffen, door zoönotische of vector-ziekten en aan de doorwerking van de kwaliteit van de woonomgeving op gezondheid. Klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit en vervuiling brengen nieuwe gezondheidsvraagstukken met zich mee. Juist in de leefomgeving ontstaan verschillen in de gezondheid tussen verschillende groepen.

Tegelijk biedt de leefomgeving kansen om gezondheid te bevorderen. Dit kan bijvoorbeeld door aanpassingen in de woning, de regulatie van bekende milieu-invloeden en het verbeteren van de toegang tot hoogwaardige groene en blauwe ruimte. Sommige milieu-invloeden vereisen een Europese of mondiale aanpak, andere spelen op landelijk of lokaal niveau.

De commissie Signalering gezondheid en milieu brengt op verzoek van het ministerie van IenW op eigen initiatief adviezen uit die verband houden met de leefomgeving. Zij selecteert haar onderwerpen door middel van een gestructureerde procedure, waarbij het netwerk van deskundigen van de Gezondheidsraad wordt geconsulteerd. Overwegingen die bij de keuze van haar onderwerpen een belangrijke rol spelen zijn de betekenis voor de volksgezondheid, de urgentie en de beschikbaarheid van handelingsopties. Waar relevant betrekt de commissie andere deskundigen uit het netwerk van de raad bij het opstellen van een advies.

Zie verder op: www.gezondheidsraad.nl/over-ons/organisatie/vaste-commissies/signalering-gezondheid-en-milieu